رتبه اول ارزآوری در اختیار پسته/ مقصد صادرات محصولات کشاورزی ایران کجاست؟

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ بازار محصولات کشاورزی و غذایی به دلیل ارتباط مستقیمی که با معیشت مردم دارند، از اهمیت ویژ‌ه‌ای برخوردارند. از سوی دیگر، ایران به دلیل شرایط اقلیمی و برخورداری از منابع طبیعی گسترده، می‌تواند در بخش کشاورزی نقش‌آفرینی کند؛ از همین‌رو اهتمام وزارت جهاد کشاورزی نسبت به میزان تولید این محصولات و همچنین کیفیت آنها، نه تنها می‌تواند در تامین نیاز داخلی موثر باشد، بلکه با صادرات این محصولات درآمد خوبی برای کشور رقم می‌خورد.

در حال حاضر ایران با تراز تجاری منفی ۴ میلیارد دلاری در بخش کشاورزی مواجه است و به همین سبب نیز می‌طلبد تا وزارت جهاد کشاورزی با تقویت دیپلماسی کشاورزی، تنوع‌بخشی به مقاصد صادراتی و افزایش کیفیت تولید، این مساله را حل کند. اکنون ایران با تولید سالانه حدود ۱۳۰ میلیون تن محصول کشاورزی، ظرفیت عظیمی در صادرات این محصولات دارد اما بازارهای صادراتی کشورمان عمدتا محدود به چند همسایه مانند عراق، امارات و افغانستان شده است. 

تراز تجاری منفی در بخش کشاورزی به چه معناست؟ 

تراز تجاری منفی در بخش کشاورزی به ‌ویژه هنگامی که کشور در تولید بسیاری از محصولات کشاورزی به خودکفایی نسبی دست یافته، به معنای هدررفت ظرفیت‌ها و فرصت‌ها است. در حالی که سالانه مقدار زیادی از محصولات کشاورزی در کشور تولید می‌شود، مشکلاتی همچون ضعف در صنایع تبدیلی، ضایعات بالای محصولات کشاورزی و همچنین نداشتن تنوع در مقاصد صادراتی، مانع از دست‌یابی به بازارهای جدید و رشد صادرات می‌شود.

با این حال اما در سال‌های اخیر، کشورمان توانسته در تولید برخی محصولات نظیر پسته، خرما، سیب درختی و کشمش، در بازارهای جهانی جایگاه مناسبی پیدا کند. این محصولات به ‌ویژه از مزایای رقابتی در کیفیت برخوردارند که سبب شده تا در میان بازارهای جهانی مورد توجه قرار گیرند. علاوه بر این، صادرات محصولات گلخانه‌ای به‌ ویژه در سال جاری رشد چشمگیری داشته است. 

میزان صادرات محصولات کشاورزی و غذایی ایرانی 

ایران هر ساله درآمد خوبی از صادرات این محصولات غیرنفتی به دست می‌آورد. از همین‌رو نگاهی به آمارهای گمرک ایران نشان می‌دهد که کشورمان در سال ۹۸، حدود ۶ میلیون و ۸۳۵ میلیون تن محصول کشاورزی و غذایی صادر کرده و توانسته ۵ میلیارد و ۴۳۸ میلیون دلار درآمد کسب کند. در این سال پسته با پوست تازه یا خشک، یکی از محبوب‌ترین محصولات صادراتی ایرانی بوده است. 

مقایسه این آمار با گزارش سالیانه میزان صادرات محصولات کشاورزی و غذایی گمرک برای سال ۹۹، حاکی از رشد ۲۵ درصدی در وزن و رشد ۷.۴ درصدی در ارزش است؛ به طوری که در سال مذکور، میزان صادرات این محصولات از لحاظ وزن ۸.۵ میلیون تن و از لحاظ ارزش ۵.۸ میلیارد دلار بود. 

با این حال میزان صادرات محصولات کشاورزی و غذایی ایرانی در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال قبل از آن، کاهش جزئی داشت؛ به طوری که وزن محصولات صادراتی با کاهش ۳.۵ درصدی به ۸.۲ میلیون تن و ارزش محصولات هم با کاهش ۱۵.۵ درصدی به ۴.۹ میلیارد دلار رسید. در این سال عراق ۵۳ هزار تن گوجه‌فرنگی زراعی تازه یا سرد کرده به ارزش ۲۶ میلیون و ۹۲۸ دلار از ایران وارد کرد. 

این روند نزولی در سال ۱۴۰۱ نیز ادامه داشت و در این سال، میزان صادرات این محصولات از لحاظ زن ۷.۵ میلیون تن و از لحاظ ارزش نیز ۴.۷ میلیارد دلار ثبت شد. این در حالی بوده که میزان صادرات گوجه‌فرنگی زراعی تازه یا سرد کرده به عراق نیز در این سال نسبت به سال قبل از آن، ۲۰ هزار تن از لحاظ وزن و تقریبا ۱۵ میلیون دلار از لحاظ ارزش کاهش یافت.

البته روند صادرات محصولات کشاورزی و غذایی ایرانی در سال ۱۴۰۲ تغییر کرد؛ به طوری که میزان صادرات این محصولات از لحاظ وزن ۱۶ درصد و از لحاظ ارزش ۲۸ درصد رشد کرد و به ترتیب ارقام ۸.۷ میلیون تن و ۶ میلیارد دلار را ثبت کرد. در این سال ۱۳۹ هزار تن سیب تازه با ارزشی معادل ۷۸ میلیون و ۷۱۶ دلار به هند صادر شد.

اکنون نیز بررسی آمار صادرات ۸ ماهه سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد که میزان صادرات این محصولات از لحاظ وزن ۶ میلیون تن و از لحاظ ارزش نیز ۴.۴ میلیارد دلار بوده است؛ به طوری که فقط ۷.۹ هزار تن پسته خندان درون غلاف سخت (دهن باز) به ارزش ۶۵ میلیون دلار به چین صادر کرده‌ایم. 

بزرگترین مقاصد صادراتی محصولات غذایی ایرانی 

بررسی آمار ۸ ماهه امسال صادرات غیرنفتی حاکی از آن است که ۶۳ درصد محصولات کشاورزی و غذایی ایرانی صرفا به ۵ کشور صادر شده، به طوری که عراق با سهمی معادل ۳۰ درصد بزرگترین مقصد صادراتی کشور شناخته می‌شود. پس از عراق، امارات متحده عربی با سهمی معادل ۱۱ درصد در جایگاه دوم مقاصد صادراتی این محصولات قرار گرفته است. 

همچنین پاکستان با سهم ۸ درصد، روسیه با سهم ۷ درصد و چین با سهم ۶ درصد، به ترتیب جایگاه‌های سوم تا پنجم را از آن خود کرده‌اند. 

بیشترین محصولات صادراتی ایرانی 

با نگاهی به آمارهای صادراتی متوجه خواهید شد که ۲۵ درصد از کل ارزش صادرات کالاهای کشاورزی و غذایی به پنج محصول اختصاص خواهد داشت. پسته خندان درون غلاف سخت با ارزش صادراتی ۳۶۹ میلیون دلار و سهمی معادل ۷.۶ درصد از کل این صادرات، در جایگاه اول این دسته‌بندی قرار گرفته است. پس از آن، پسته با پوست تازه یا خشک با ارزش ۲۵۶ میلیون دلار و سهمی معادل ۵.۳ درصد، در رتبه دوم این دسته‌بندی قرار می‌گیرد.

همچنین شیر خشک صنعتی از گاو با ارزش ۲۳۱ میلیون دلار و سهم ۴.۸ درصد، مغز پسته تازه یا خشک با ارزش ۲.۸ میلیون دلار و سهم ۴.۳ درصد و هندوانه تازه با ارزش ۱۴۸ میلیون دلار و سهم ۳ درصد، به ترتیب جایگاه‌های سوم تا پنجم را از آن خود کرده‌اند.

این محصولات در سال ۱۴۰۲ نیز سهم بالایی از صادرات کالاهای کشاورزی و غذایی را داشته‌اند؛ به طوری که در این سال، پسته با پوست تازه یا خشک به میزان ۴۴۶ میلیون دلار، سیب تازه به میزان ۴۲۳ میلیون دلار، شیر خشک صنعتی از گاو به میزان ۲۴۲ میلیون دلار، مغز پسته تازه یا خشک به میزان ۲۲۴ میلیون دلار، گوجه فرنگی زراعی به میزان ۲۲۱ میلیون دلار و هندوانه به ارزش ۱۸۵ میلیون دلار صادر شده‌اند.

این آمار در حالی هستند که اگر ایران بتواند از ظرفیت‌های موجود در بخش کشاورزی به درستی بهره‌برداری کند و با توسعه صنایع تبدیلی و بهبود کیفیت محصولات خود، صادرات خود را گسترش دهد، نه ‌تنها تراز تجاری منفی در این بخش را جبران خواهد کرد، بلکه به یکی از قدرت‌های بزرگ صادرات کشاورزی در منطقه و حتی جهان تبدیل خواهد شد.