گام بلند ایران برای مهار ناترازی گاز در نقطه صفر مرزی خلیج فارس

به گزارش خبرنگار اقتصاد معاصر؛ در روزهایی که موضوع مدیریت ناترازی انرژی و تامین پایدار سوخت زمستانی به یکی از اولویت‌های حیاتی اقتصاد کشور بدل شده است، تحولات میدانی در خلیج فارس از وقوع یک جهش راهبردی در بخش بالادستی صنعت گاز حکایت دارد. فاز ۱۱ پارس جنوبی به عنوان مرزی‌ترین و حساس‌ترین بلوک این سفره مشترک هیدروکربوری، پس از دو دهه کشمکش، تاخیرهای ناشی از بدعهدی شرکت‌های خارجی و موانع پیچیده فنی، اکنون به نقطه عطف تاریخی خود رسیده است؛ جایی که با تکمیل تمامی چاه‌های موقعیت دریایی B، ظرفیت استخراج گاز در این بلوک آماده ثبت رقم سقف یک میلیارد فوت مکعب در روز است. این رخداد گامی اساسی در جهت صیانت از سهم ملی در میدان مشترک با قطر و تزریق گاز تازه به شریان‌های مصرفی کشور محسوب می‌شود.

تکمیل زنجیره تولید چاه دوازدهم در عمق دریا

عملیات فنی در موقعیت B فاز ۱۱ به آخرین برگ خود رسیده است. کیوان طریقتی، سرپرست طرح توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی با اشاره به اقدامات شبانه‌روزی انجام‌شده در آب‌های خلیج فارس، از پایان موفقیت‌آمیز مراحل حفاری، تکمیل و مشبک‌کاری چاه دوازدهم این فاز خبر داد. 

به گفته وی، پس از انجام عملیات دقیق سبک‌سازی ستون چاه با استفاده از تزریق گاز نیتروژن، جریان‌دهی آزمایشی گاز ترش آغاز شده و شرایط مخزنی به‌صورت پیوسته مورد ارزیابی قرار دارد. طریقتی تاکید دارد که با پایان جریان‌دهی و اسیدکاری نهایی، این چاه طی روزهای آینده به ظرفیت تولید اسمی وارد خواهد شد تا پرونده حفاری موقعیت B به‌طور کامل بسته شود. ورود این چاه، بهره‌برداری حداکثری از ظرفیت مرزی میدان را تکمیل می‌کند.

در همین چارچوب، حمیدرضا ثقفی، مدیرعامل گروه پتروپارس با بررسی ابعاد کلان و راهبردی این دستاورد تصریح کرد: رسیدن ظرفیت تولید موقعیت B به سقف یک میلیارد فوت مکعب در روز، حاصل تداوم عملیات پیچیده حفاری در سخت‌ترین شرایط عملیاتی دریا بوده است. وی با اشاره به موقعیت جغرافیایی این بخش بیان کرده این حجم از تولید در یکی از مرزی‌ترین نقاط میدان مشترک، علاوه بر ارزش غیرقابل‌انکار آن در صیانت از منافع ملی و جلوگیری از مهاجرت گاز به بخش قطری، موجب تقویت پایدار شبکه گاز کشور و کاهش شکاف میان عرضه و تقاضا خواهد شد. 

به گفته ثقفی، با راه‌اندازی این چاه، میزان تولید روزانه پلتفرم B از مرز ۲۸ میلیون مترمکعب عبور می‌کند؛ رقمی که ۱۷ میلیون مترمکعب آن حاصل پیشبرد برنامه‌های جهشی در ۱۷ ماه گذشته است.

مسیر پرچالش خوداتکایی پس از خروج شرکت‌های خارجی

برای درک اهمیت وزن این جهش، باید تاریخچه پرفرازونشیب فاز ۱۱ را بازخوانی کرد. این فاز سال‌ها به امید ورود فناوری و سرمایه خارجی معطل ماند؛ قراردادهایی که با توتال فرانسه و سی‌ان‌پی‌سی چین منعقد شد اما با بازگشت تحریم‌های یک‌جانبه، این شرکت‌ها بدون انجام تعهدات خود پروژه را رها کردند. خروج ناگهانی شرکای بین‌المللی می‌توانست توسعه این بخش مرزی را سال‌ها به محاق ببرد اما تصمیم کلان حاکمیت برای اتکا به توان مهندسی داخلی، جریان کار را بازگرداند. 

حمیدرضا ثقفی در این خصوص یادآور شد که پس از بدعهدی شرکت‌های خارجی، ادامه کار با اتکا به ظرفیت‌های درون‌کشوری پیگیری شد و امروز نتیجه آن را در ثبت رکوردهای عملیاتی می‌بینیم؛ جایی که حدود ۵۰ هزار متر حفاری تخصصی در موقعیت B به سرانجام رسید و دکل‌های حفاری بدون وقفه به کار خود ادامه دادند تا وابستگی کشور در یکی از فنی‌ترین شاخه‌های صنعت نفت شکسته شود.

این موفقیت فقط به معنای راه‌اندازی چند حلقه چاه نیست، بلکه به معنای بازگشت اعتمادبه‌نفس به شاهرگ‌های مهندسی نفت ایران در مواجهه با چالش‌های پیچیده مخازن مشترک دریایی است.

جهش سه برابری تولید و تثبیت موقعیت B

بررسی آمارهای ثبت‌شده در موقعیت B ابعاد این تحول ملی را آشکارتر می‌سازد. در سال‌های گذشته، این موقعیت با بهره‌گیری از جکت فاز ۱۲D  و سکوی منتقل‌شده از ۱۲C  با تنها چهار حلقه چاه در مدار قرار داشت و تولید روزانه آن از مرز ۴۰۰ میلیون فوت مکعب فراتر نمی‌رفت. اما با برنامه‌ریزی‌های فشرده و انجام بیش از ۲۶ هزار متر حفاری در دوره اخیر، تعداد چاه‌های فعال این بخش به ۱۲ حلقه رسید. این اقدام موجب شد تولید واقعی این سکو ابتدا به ۹۱۵ میلیون فوت مکعب در روز برسد و اکنون با ورود چاه دوازدهم، آماده دستیابی به سقف نهایی یک میلیارد فوت مکعب در روز باشد؛ دستاوردی که در مقیاس ملی به منزله دو برابر شدن توان استخراج در این پهنه استراتژیک است.

حمیدرضا ثقفی با تاکید بر استمرار کار فنی افزود که بخش‌های مختلف پروژه از حفاری تا توسعه تاسیسات دریایی، در شرایط دشوار تحریم و فضاهای پرتنش منطقه متوقف نشد و تمام فعالیت‌ها با استانداردها و الزامات دقیق ایمنی دنبال شد تا این سرمایه گازی به سبد انرژی مردم اضافه شود.

پیشرفت سکوی A؛ تضمین برداشت پایدار در سال‌های آینده

رویکرد راهبردی کشور در فاز ۱۱ به موقعیت B محدود نمی‌شود و توسعه موقعیت دریایی A به عنوان بخش دوم این پازل ملی با جدیت در حال اجراست. در ابتدای دوره اخیر، زیرساخت‌های موقعیت A در مراحل بسیار ابتدایی قرار داشت؛ به طوری که ساخت پایه دریایی (جکت) فقط ۳۵ درصد پیشرفت داشت و ساخت عرشه نیز به کمتر از ۴ درصد محدود می‌شد. اکنون این توازن کاملا تغییر کرده است؛ یک جکت سنگین چهار هزار تنی ساخته، به دریا منتقل و پس از ۷۰۰ متر شمع‌کوبی در بستر خلیج فارس مستقر شده است. هم‌زمان، ساخت عرشه فوقانی سکوی A با وجود همه تنگناهای بین‌المللی و موانع تامین کالا، از مرز پیشرفت ۵۰ درصدی عبور کرده است.

احسان مرادی، کارشناس حوزه انرژی درباره اهمیت این سکو تاکید می‌کند: «تمرکز بر تسریع ساخت موقعیت A، تضمین‌کننده تداوم امنیت انرژی در سال‌های آینده است. ناترازی گاز موضوعی یک‌ساله نیست و اضافه شدن مرحله‌ای سکوی A  پس از رسیدن به پیشرفت ۸۰ درصدی و نصب در دریا، می‌تواند برداشت گاز را با ۴ تا ۶ حلقه چاه آغاز کند و طی یک برنامه سه‌ساله با ورود چاه‌های جدید، ظرفیت نهایی فاز ۱۱ را تکمیل سازد. این یعنی تضمین سوخت صنایع، نیروگاه‌ها و مصارف خانگی در یک افق چندساله.»

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که فاز ۱۱ پارس جنوبی از یک پروژه تاخیری و وابسته به شرکت‌های خارجی، به پیشانی نمادین توان ملی و امنیت پایدار انرژی بدل شده؛ حرکتی که با تدبیر فنی در اعماق دریا، منافع نسل حاضر و آینده کشور را در نقطه صفر مرزی خلیج فارس تثبیت می‌کند.