چرا توقف پرواز ایرلاین‌های ایرانی خلاف مقررات ایکائوست؟

به گزارش اقتصاد معاصر؛ تحریم‌های اخیر آمریکا علیه کشورمان از سطح تحریم شرکت‌های هواپیمایی فراتر رفته و با توقف پروازهای ایرلاین‌های داخلی در برخی کشورهای منطقه همراه شده؛ موضوعی که حالا پای مقررات ایکائو و اعتراض رسمی ایران را نیز به میان کشیده است.

آمریکا در دور جدید تحریم‌های خود 27 شرکت هواپیمایی ایرانی را هدف قرار داد و هم‌زمان اعلام کرد شرکت‌ها و مجموعه‌های خارجی که به ایرلاین‌های تحریم‌شده ایرانی خدمات ارائه کنند نیز ممکن است با تحریم مواجه شوند.

وزیر خزانه‌داری آمریکا صراحتاً درباره ارائه خدماتی مانند سوخت‌رسانی، خدمات فرودگاهی و فروش بلیت به شرکت‌های هواپیمایی ایرانی هشدار داده است. به‌دنبال این اظهارات، امارات اعلام کرد پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی را تا اطلاع ثانوی متوقف می‌کند. در ادامه نیز کشورهای عمان، گرجستان، جمهوری آذربایجان و عراق دنباله‌رو سیاست‌های ظالمانه آمریکا شدند.

در رابطه با کشور عراق، ابتدا پروازهای ایران به بغداد متوقف شد و سپس پروازهای ایران به چهار فرودگاه بغداد، نجف، اربیل و سلیمانیه نیز به حالت تعلیق درآمد.

ماده 9 کنوانسیون شیکاگو چه می‌گوید؟

مبنای اصلی مقررات هوانوردی بین‌المللی، کنوانسیون شیکاگو است. ماده 9 این کنوانسیون با عنوان «مناطق ممنوعه» می‌گوید:

(الف) هر کشور متعاهد می‌تواند به دلایل ضرورت نظامی یا امنیت عمومی، پرواز هواپیماهای سایر کشورها را بر فراز مناطق مشخصی از قلمرو خود محدود یا ممنوع کند؛ مشروط بر اینکه این محدودیت یا ممنوعیت به‌طور یکسان اعمال شود و میان هواپیماهای کشور خود که در خدمات هوایی بین‌المللی برنامه‌ای فعالیت می‌کنند و هواپیماهای سایر کشورهای متعاهد که در همان نوع خدمات فعالیت دارند، تفاوتی وجود نداشته باشد. این مناطق ممنوعه باید از وسعت و موقعیت معقولی برخوردار باشند تا بدون ضرورت، در مسیر ناوبری هوایی اختلال ایجاد نکنند.

(ب) هر کشور متعاهد حق دارد در شرایط استثنایی، در دوره‌های اضطراری یا به‌منظور حفظ امنیت عمومی به‌طور موقت پرواز بر فراز تمام یا بخشی از قلمرو خود را ممنوع یا محدود کند؛ مشروط بر اینکه این ممنوعیت یا محدودیت، بدون توجه به ملیت هواپیماهای کشورهای دیگر اعمال شود.

(ج) هر کشور متعاهد می‌تواند مقرر کند هواپیماهایی که وارد مناطق مشخص‌شده در بندهای (الف) و (ب) می‌شوند، در یک فرودگاه تعیین‌شده در قلمرو آن فرود آیند.

(د) هر کشور متعاهد متعهد می‌شود مقررات و محدودیت‌های اعمال‌شده در این ماده را مطابق ماده 38 به سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ایکائو) اعلام کند.

ماده 9 بنابراین اصل اختیار کشورها برای محدودکردن یا ممنوع‌کردن پرواز در فضای هوایی خود را به رسمیت می‌شناسد؛ اما همزمان شروطی برای این اقدام تعیین می‌کند؛ از جمله ضرورت، تناسب و رعایت عدم تبعیض.

در پرونده اخیر کشورمان اما موضوع متفاوتی مطرح است و آن این‌که محدودیت‌ها در برخی کشورها در شرایطی اعمال شده که دلیل اصلی آن‌ها فشار و تهدید تحریمی آمریکا علیه ارائه‌دهندگان خدمات به ایرلاین‌های ایرانی است.

شکایت ایران به ایکائو

در همین راستا امروز فاطمه‌ مهاجرانی سخنگوی دولت در نشست خبری با اشاره به برخی محدودیت‌های پروازی برای ایرلاین‌های ایرانی گفته است: شکایتی به نهادهای جهانی هوانرودی (ایکائو) انجام شده و طبیعتاً پیگیر مسائل حقوقی و قانونی هستیم، اما دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی کشور در این زمینه اطلاعیه‌ای صادر کرده که به‌قدر کافی گویاست.

وی تأکید کرد: اصولا معتقدیم تا جایی که می‌شود، موضوعات را به‌صورت دیپلماتیک حل کنیم. لذا مذاکرات ما در حال انجام است و معتقد هستیم که موضوعات محلی و منطقه‌ای را باید در خود منطقه حل کنیم.

روز گذشته نیز ابوذر شیرودی، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای بازگرداندن پروازهای متوقف‌ شده، گفته بود: سازمان هواپیمایی با هماهنگی وزارت امور خارجه، استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک و قانونی برای رفع موانع و ازسرگیری پروازها را در دستور کار دارد.

وی افزود: اعتراض رسمی جمهوری اسلامی ایران نسبت به محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی آمریکا تنظیم و به ایکائو ارسال شده و مستندات مربوط به اختلال در روند پروازها نیز در این مکاتبه ارائه شده است.

شیرودی همچنین درباره محدودیت‌های اخیر در برخی کشورها گفت جلوگیری از انجام پروازها به نوعی نقض توافق‌نامه‌های دوجانبه میان کشورهاست و سازمان هواپیمایی از کشورهای مربوطه درباره علت قطع پروازها توضیح خواسته است.

به گفته وی، پیگیری‌ها برای بازگشت پروازهای بغداد و نجف نیز ادامه دارد و پیش‌بینی می‌شود در گام نخست پروازها به نجف و پس از آن بغداد از سر گرفته شود.

رئیس سازمان هواپیمایی کشوری همچنین درباره پروازهای اتصالی گفت پس از اعمال محدودیت علیه برخی پروازهای مستقیم اروپایی، مسیرهای اتصالی از طریق قطب‌های هوانوردی منطقه از جمله استانبول به عنوان راهکار جایگزین مورد استفاده قرار گرفته است.

وی از طرح موضوع حمله به فرودگاه‌ها، هواپیماها و رادارها در مجامع بین‌المللی خبر داد و گفت: این موضوع با همکاری وزارت امور خارجه در دادگاه لاهه پیگیری شده و همزمان در ایکائو نیز مطرح شده است. ایکائو در موضوع حمله به فرودگاه‌ها و هواپیماها حق را به ایران داده، اما پرونده مربوط به غرامت در دادگاه لاهه همچنان در جریان است و درباره تعلق یا میزان غرامت، باید منتظر نظر این دادگاه ماند.

رئیس سازمان هواپیمایی کشوری تاکید کرد: پیگیری‌های حقوقی و دیپلماتیک برای رفع محدودیت‌های پروازی و بازگشت مسیرهایی که پیش از این فعال بوده‌اند، ادامه دارد.

حال باید دید اعتراض و شکایت در ایکائو درباره محدودیت پروازهای شرکت‌های هواپیمایی ایرانی چه نتیجه‌ای خواهد داشت و این سازمان در برابر اثرگذاری تحریم‌های ظالمانه آمریکا بر دسترسی ایرلاین‌های یک کشور دیگر به خدمات هوانوردی در کشورهای ثالث چه موضعی اتخاذ خواهد کرد./ تسنیم